२ चैत, काठमाडौं । निर्वाचन आयोगले प्रतिनिधिसभाको समानुपातिकतर्फका ११० सांसदहरूको नाम सोमबार सार्वजनिक गरेपछि नयाँ प्रतिनिधिसभाको पूर्ण स्वरूप स्पष्ट भएको छ। आयोगले बुधबार बिहान समानुपातिकतर्फका सांसदहरूलाई प्रमाणपत्र वितरण गर्ने र त्यसपछि राष्ट्रपतिलाई निर्वाचन सम्पन्न भएको प्रतिवेदन बुझाउने तयारी गरेको जनाएको छ। जेनजी आन्दोलनपछि सिर्जित राजनीतिक संक्रमणलाई पार लगाउन गरिएको यस निर्वाचनले नेपालको राजनीतिक समीकरणमा ठूलो परिवर्तन ल्याएको छ।
नयाँ प्रतिनिधिसभामा राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (रास्वपा) को अत्यन्तै बलियो उपस्थिति देखिएको छ। प्रत्यक्ष र समानुपातिक गरी रास्वपाले कुल १८२ सिट जितेको छ, जुन दुई तिहाइ बहुमतभन्दा केवल दुई सिट कम हो। अघिल्लो निर्वाचनमा २१ सिट मात्र पाएको रास्वपाले यसपटक अनपेक्षित रूपमा ठूलो जनमत पाएको हो। धनुषा–१ मा पार्टीका उम्मेदवार कालोसूचीमा परेर उम्मेदवारी रद्द भएकाले पार्टीलाई एक सिट घाटा लागेको बताइएको छ।
यसपटक नेपाली कांग्रेसले प्रत्यक्षतर्फ १८ र समानुपातिकतर्फ २० गरी कुल ३८ सिट जित्दै प्रतिनिधिसभाको प्रमुख विपक्षी दल बन्ने भएको छ। कांग्रेसको संसदीय दलको नेता नै प्रमुख विपक्षी दलको नेताका रूपमा रहनेछन् र उनले संवैधानिक परिषद्मा सदस्यका रूपमा सहभागी हुने अधिकार पाउनेछन्। संसदीय अभ्यासअनुसार सार्वजनिक लेखा समितिको सभापतिमा कांग्रेस, एमाले, श्रम संस्कृति पार्टी वा राप्रपाले दाबी गर्न सक्ने सम्भावना रहेको छ भने अन्य अधिकांश समितिहरूमा रास्वपाको बहुमत रहने देखिएको छ।
यस निर्वाचनले पुराना दलहरूको प्रभावलाई उल्लेखनीय रूपमा घटाएको छ। एमालेले प्रत्यक्षमा ९ र समानुपातिकमा १६ गरी २५ सिट मात्र पाएको छ भने नेकपाले प्रत्यक्षमा ८ र समानुपातिकमा ९ गरी १७ सिट जितेको छ। श्रम संस्कृति पार्टीले ७ सिट र राप्रपाले ५ सिट प्राप्त गरेका छन्। म्याग्दीबाट महावीर पुन स्वतन्त्र उम्मेदवारका रूपमा निर्वाचित भएका छन्।
नयाँ प्रतिनिधिसभामा २० जना बाहेक सबैजसो सांसद पहिलोपटक निर्वाचित भएका छन्। तीमध्ये आधाजसो अघिल्लो कार्यकालमा रास्वपाबाट निर्वाचित भएका सांसद हुन्। प्रत्यक्ष निर्वाचनमा नेकपा अध्यक्ष प्रचण्ड र नेता वर्षमान पुन बाहेक धेरैजसो पुराना नेताहरू पराजित भएका छन्। २०४६ सालको परिवर्तनपछि लामो समयदेखि राजनीतिमा सक्रिय रहेका धेरै नेताहरू यसपटक संसद् प्रवेश गर्न असफल भएका छन्, जसका कारण नयाँ अनुहारहरूको उल्लेखनीय उपस्थिति देखिएको छ।
यसपटकको संसद् युवा सांसदहरूको बहुलतासहित गठन भएको छ। कुल ९४ जना सांसद ४० वर्षमुनिका छन् भने १९ जना सांसद ३० वर्षमुनिका छन्। ६० वर्षभन्दा माथिका सांसदहरूको संख्या ३० मात्र रहेको छ। प्रत्यक्ष र समानुपातिक सांसदहरूको औसत उमेर ४५ वर्ष ४ महिना रहेको छ। नेपाली कांग्रेसबाट समानुपातिकतर्फ निर्वाचित ७८ वर्षीय अर्जुननरसिंह केसी प्रतिनिधिसभाको जेष्ठ सदस्यका रूपमा पहिलो बैठक सञ्चालन गर्नेछन्।
निर्वाचन आयोगले सार्वजनिक गरेको विवरणअनुसार युवा सांसदहरूको बहुलता रास्वपामा देखिएको छ, जबकि कांग्रेस, एमाले र नेकपा जस्ता पुराना दलबाट निर्वाचित अधिकांश सांसद उमेरले प्रौढ समूहका छन्। रास्वपाका सबैभन्दा जेष्ठ सांसद सप्तरी–४ बाट निर्वाचित ६५ वर्षीय सिताराम साह हुन् भने रास्वपाबाट ६० वर्षभन्दा माथिका सांसद जम्मा तीन जना मात्र रहेका छन्।
निर्वाचन परिणामअनुसार रास्वपाले १८२ सिट जित्दै अघिल्लो निर्वाचनको तुलनामा १०४ सिट थपेको छ। नेपाली कांग्रेसले ३८ सिटमा सीमित हुँदै ७० सिट गुमाएको छ भने एमालेले पनि ७० सिट गुमाउँदै २५ सिटमा झरेको छ। नेकपाले २४ सिट गुमाउँदै १७ सिटमा सीमित भएको छ। यस परिणामले नेपालको संघीय संसदमा नयाँ शक्ति सन्तुलन सिर्जना भएको र नयाँ तथा युवा नेतृत्वको प्रभाव उल्लेखनीय रूपमा बढेको संकेत गरेको छ।
