१४ फागुन, काठमाडौं । बीबीसी वर्ल्ड सर्भिस अन्तर्गतको बीबीसी आई इन्भेस्टिगेशन्स ले सार्वजनिक गरेको एक अनुसन्धानले गत वर्ष सेप्टेम्बर ८ मा काठमाडौंमा भएको प्रदर्शनका क्रममा घातक हतियार प्रयोग गर्न उच्च तहबाट आदेश दिइएको दाबी गरेको छ।
अनुसन्धानअनुसार, प्रदर्शनका दिन प्रयोग गरिएको ‘पिटर १’ कल साइन तत्कालीन प्रहरी महानिरीक्षक चन्द्रकुवेर खापुङ सँग सम्बन्धित रहेको स्रोतले जनाएको छ। चुहिएको प्रहरी अभिलेखमा कर्फ्यु लागू भएको करिब १० मिनेटपछि “आवश्यक बल प्रयोग गर्न” निर्देशन दिइएको उल्लेख छ।
खापुङले आफूले प्रत्यक्ष रूपमा गोली चलाउन आदेश दिएको आरोप अस्वीकार गरेका छैनन्, तर नेपाल प्रहरीले भने सरकारी सुरक्षा समितिको स्वीकृति र कानुनी प्रावधानअनुसार अन्य सबै उपाय प्रयोग गरिसकेपछि मात्र बल प्रयोग गरिएको दाबी गरेको छ। नोभेम्बरमा अवकाश प्राप्त खापुङले यस विषयमा औपचारिक प्रतिक्रिया दिएका छैनन्।
१९ जनाको मृत्यु, सबैभन्दा कान्छा १७ वर्षीय विद्यार्थी
सेप्टेम्बर ८ मा भएको घटनामा १९ जनाको मृत्यु भएको थियो। अनुसन्धानमा परीक्षण गरिएका दृश्य प्रमाणअनुसार १७ वर्षीय श्रीयम चौलागाईं निहत्था अवस्थामा घटनास्थलबाट बाहिरिने क्रममा टाउकोको पछाडि गोली लागेर ढलेका थिए। उनी विद्यालयको पोसाकमा थिए।
अन्य दर्जनौं व्यक्ति घाइते भएका थिए। घटनापछि देशव्यापी आक्रोश चुलिँदा भोलिपल्टै व्यापक हिंसा भड्किएको थियो।
आन्दोलनको पृष्ठभूमि
राजनीतिक भ्रष्टाचारको विरोधमा सामाजिक सञ्जालमार्फत संगठित युवाहरूले संसद बाहिर प्रदर्शनको आह्वान गरेका थिए। सामाजिक सञ्जालमा प्रतिबन्ध लगाएपछि अभियन्ताहरू वैकल्पिक माध्यममार्फत सक्रिय भएका थिए।
प्रदर्शनका दिन माइतीघर मण्डलामा हजारौं युवा भेला भएका थिए। प्रहरी अनुमानभन्दा धेरै मानिस उपस्थित भएपछि संसद परिसर आसपास झडप चर्किएको थियो। त्यसपछि प्रमुख जिल्ला अधिकारीले कर्फ्यु घोषणा गरेका थिए।
आदेश र त्यसपछिको अवस्था
१२:४० बजे चुहिएको अभिलेखअनुसार ‘पिटर १’ ले कर्फ्यु लागू भइसकेकाले थप अनुमति आवश्यक नभएको भन्दै “आवश्यक बल प्रयोग” गर्न निर्देशन दिएका थिए। त्यसपछि प्रत्यक्ष गोली प्रहार सुरु भएको उल्लेख छ।
घटनापछि देशभर प्रदर्शन चर्कियो। प्रहरी चौकी र सरकारी भवनहरूमा आगजनी भयो। सो क्रममा ३ जना प्रहरीसहित कुल ७७ जनाको मृत्यु भएको सार्वजनिक गरिएको छ।
सेप्टेम्बर ९ मा तत्कालीन प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओली ले राजीनामा दिएका थिए। सेनाले राति नियन्त्रण लिएको थियो। सम्बन्धित उच्च अधिकारीहरूले व्यक्तिगत जिम्मेवारी अस्वीकार गरेका छन्।
छानबिन जारी
घटनामाथि सार्वजनिक छानबिन जारी रहेको छ। प्रतिवेदन आउन बाँकी छ र हालसम्म कसैलाई औपचारिक रूपमा जिम्मेवार ठहर्याइएको छैन। आगामी फागुन २१ मा आम निर्वाचन हुने तय भएको छ।
पीडित परिवारहरू भने न्यायको पर्खाइमा छन्। श्रीयमकी आमाले भनिन्, “मलाई अझै ऊ गएको जस्तो लाग्दैन। ऊ आफ्नो स्कुलको पोसाकमै फर्किन्छ जस्तो लाग्छ।”
